ศิลปกรรมไทย ตามที่ปรากฏในแหล่งข้อมูลมีความผูกพันอย่างลึกซึ้งกับคติความเชื่อทางศาสนาและวรรณคดีโดยเฉพาะการถ่ายทอดจินตนาการจากตัวอักษรให้กลายเป็นรูปธรรมผ่านงานศิลปะแขนงต่าง ๆ ดังนี้
การเชื่อมโยงกับวรรณคดีและศาสนาศิลปกรรมไทยมักหยิบยกเนื้อหาจากวรรณคดีสำคัญอย่าง ไตรภูมิพระร่วงและรามเกียรติ์ มาเป็นต้นแบบในการสร้างสรรค์ โดยศิลปิน (จิตรกรและช่างปั้น) จะพรรณนาถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์และดินแดนในอุดมคติ เช่น ป่าหิมพานต์หรือเขาไกรลาส ออกมาเป็นผลงานที่จับต้องได้ความ
หลากหลายของแขนงงานศิลป์ แหล่งข้อมูลระบุว่าศิลปะที่เกี่ยวกับสัตว์หิมพานต์ปรากฏอยู่ในหลายแขนง เช่น จิตรกรรมฝาผนังเช่น ภาพเขียนภายในวัดพระศรีรัตนศาสดารามประติมากรรมเช่น รูปปั้นประดับในวัดเบญจมบพิตร ประณีตศิลป์และการจัดวางเห็นได้จากการสร้างหุ่นจำลองขนาดเล็กที่มีรายละเอียดประณีต (เช่น การประดับชฎาและเครื่องทรง) รวมถึงการจัดสวนจำลองที่เรียกว่า เขามอ เพื่อจำลองสภาพแวดล้อมของป่าศักดิ์สิทธิ์ ลักษณะเด่นของการสร้างสรรค์ (Hybridization)เอกลักษณ์หนึ่งที่โดดเด่นของศิลปกรรมไทยคือการสร้าง สัตว์ผสม ที่นำลักษณะของสัตว์หลายชนิดมาประกอบกันในตัวเดียว ซึ่งจำแนกได้หลาก
หลายประเภท ทั้งสัตว์ทวิบาท (สองขา)จตุบาท (สี่ขา)และจำพวกปลา, ตัวอย่างเช่น นกหัสดีลิงค์ (นกผสมช้าง)คชสีห์ (ช้างผสมสิงห์)หรือ มัจฉานุ (ลิงผสมปลา)ศิลปะในฐานะสัญลักษณ์ (Symbolism) งานศิลปะไทยไม่ได้มุ่งเน้นเพียงความสวยงาม แต่ยังใช้เป็น สื่อแทนคุณธรรมและพลังเหนือธรรมชาติ เช่น คชสีห์ เป็นสัญลักษณ์ของความแข็งแกร่ง กินนรีเป็นสัญลักษณ์ของความงามและความเมตตา
สรุปได้ว่า
ศิลปกรรมไทยตามแหล่งข้อมูลนี้คือการหลอมรวมระหว่าง ทักษะช่างชั้นสูง กับ ความเชื่อเรื่องจักรวาลวิทยา เข้าด้วยกัน เพื่อสร้างโลกสมมติที่เต็มไปด้วยความวิจิตรบรรจงและแฝงด้วยหลักธรรม
อุปมาอุปไมย: ศิลปกรรมไทยเปรียบเสมือน กระจกเงาของโลกทิพย์ ที่สะท้อนภาพจินตนาการอันซับซ้อนจากพระไตรปิฎกและวรรณคดีโบราณ ออกมาเป็นลวดลายและรูปทรงที่อ่อนช้อย เพื่อให้คนทั่วไปได้สัมผัสถึงความอัศจรรย์ของดินแดนแห่งทวยเทพผ่านสายตาของตนเอง
องค์ประกอบของสวนจำลองสัตว์หิมพานต์ที่ปรากฏในภาพ สะท้อนถึงลักษณะเด่นของศิลปะไทยอย่างชัดเจนผ่านประเด็นต่าง ๆ ดังนี้
องค์ประกอบของสวนจำลองสัตว์หิมพานต์ที่ปรากฏในภาพ สะท้อนถึงลักษณะเด่นของศิลปะไทยอย่างชัดเจนผ่านประเด็นต่าง ๆ ดังนี้
ความเป็นอุดมคติ (Idealism) มากกว่าความสมจริงศิลปะไทยในสวนจำลองนี้ไม่ได้มุ่งเน้นการเลียนแบบธรรมชาติอย่างตรงไปตรงมา แต่เน้น ความงามที่เหนือจริง โดยจะเห็นได้จากลักษณะของหุ่นจำลองที่มีท่วงท่าอ่อนช้อยคล้ายการร่ายรำ และมีสัดส่วนที่ดูสง่างามเกินกว่าสิ่งมีชีวิตทั่วไป การประดับตกแต่งที่ประณีต (Ornamentation)ลักษณะเด่นที่เห็นได้ชัดคือการใส่รายละเอียดบนตัวละคร เช่น การสวมชฎา เครื่องประดับทอง และลวดลายบนเครื่องทรง ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของงานประณีตศิลป์ไทยที่ต้องการแสดง
ถึงความสูงส่งและความเป็นทิพย์ของตัวละครการสร้างสรรค์รูปทรงกึ่งมนุษย์กึ่งสัตว์ (Hybridization): ในทางศิลปะไทย การผสมผสานลักษณะของสิ่งมีชีวิตต่างชนิดกัน เช่น ท่อนบนเป็นมนุษย์ที่มีหน้าตาสวยงามและท่อนล่างเป็นสัตว์ (เช่น นกหรือสัตว์สี่เท้า) สะท้อนถึงจินตนาการอันลุ่มลึกที่สามารถหลอมรวมความแตกต่างให้กลายเป็นความอ่อนช้อยได้อย่างลงตัวศิลปะการจัดวาง เขามอ การจำลองโขดหินที่มีพื้นผิวและร่องรอยหยักโค้งประกอบกับต้นไม้ขนาดเล็ก เป็นศิลปะการจัดสวนไทยแบบโบราณที่เรียกว่า เขามอ
ซึ่งเป็นการย่อส่วนภูเขาในตำนานมาไว้ในพื้นที่จำกัด เพื่อใช้เป็นองค์ประกอบที่ส่งเสริมให้หุ่นจำลองดูเหมือนอยู่ในดินแดนลี้ลับจริง ๆ การใช้สีสันที่สื่อความหมายสีที่ใช้มีความสดใสและมีความแวววาว (เช่น สีทอง) ซึ่งในทางศิลปะไทย สีเหล่านี้มักใช้เพื่อสื่อถึง ความศักดิ์สิทธิ์และพลังอำนาจ ของสิ่งมีชีวิตในภพภูมิที่เหนือกว่าโลกมนุษย์
อุปมาอุปไมยองค์ประกอบเหล่านี้เปรียบเสมือน บทกวีที่สัมผัสได้ด้วยตาซึ่งศิลปินไทยไม่ได้ใช้เพียงพู่กันหรือการปั้นเพื่อเลียนแบบสิ่งที่เห็น แต่ใช้เพื่อถ่ายทอดความเชื่อและความเลื่อมใสในศาสนาออกมาเป็นรูปธรรมที่มีความอ่อนช้อยและประณีตเหมือนการร่ายรำที่หยุดนิ่งอยู่บนโขดหิน
